O'zbekistonda COVID-19 X

Mir Arab madrasasi

239

Qadimgi Buxoro islom madaniyati va O‘zbekistonning qadimiy tarixi markazidir. Bu shahar oʻzining ikki ming yillik tarixi davomida buyuk tarixiy voqealarga, ayovsiz qonli janglarga guvoh boʻlgan. Bu janglardan biri 1511-1512-yillarda Temuriy Bobur qo‘shinlari va o‘zbek xoni Shayboniyxon o‘rtasida bo‘lib o‘tgan. 1512-yil noyabr oyida Gʻijduvon yaqinida oʻzbek qoʻshinlari Muhammad Boburning birlashgan qoʻshinini magʻlub etadi. G‘ijduvon jangi g‘olibi, Muhammad Shayboniyxonning jiyani, Qur’oni karim bilimdoni, iste’dodli shoir, olimlar homiysi Ubaydullaxon Buxoro hukmdori etib tayinlandi.

Aynan Ubaydullaxon davrida Buxoro gullab-yashnadi, shahar o‘ziga xos me’moriy uslubga ega bo‘ldi. 1514-yilda Kalom jome masjidi qayta tiklandi, u Qoraxoniy Arslonxon davrida qurilgan (1102-1130), 1404-yilgacha Movarounnahrdagi eng yiriklaridan biri, Samarqandda Temurning nabirasi tomonidan qurilgan Bibi-Xonim masjidi Ulug‘bek tomonidan tugallangan. Ubaydullaxonning buyrug‘i bilan masjidning old qismi katta peshtoq bilan bezatilgan va yangi mehrob o‘rnatilgan.

1530-yilda Bibixonim masjididan uncha uzoq boʻlmagan joyda Samarqanddagi Ulugʻbek madrasasidan kattaroq boʻlgan Miri Arab madrasasi qurilishi boshlandi. Yangi madrasa Yamanda tug‘ilgan arab olimi, nufuzli naqshbandiy shayx Xo‘ja Axrarning shogirdi va Ubaydulloxonning ruhiy ustozi Amir Abdulloh al-Yamaniy sharafiga nomlangan.

Miri Arab madrasasi bugungi kunda Kalon masjidi va minorasini hamda Amir Olimxon madrasasini o‘z ichiga olgan Poyi-Kalon me’moriy ansamblining bir qismidir. Madrasaning old qismi Kalon minorasi tomonga qaragan. Madrasaga kiraverish ulug‘vor va chuqur bezatilgan peshhtoq bilan bezatilgan, o‘zining old tomonida ulkan minoralari joylashgan.

Agar siz o‘ng tomondagi markaziy kirishdan kirsangiz, Shayx Abdulla al-Yamaniyning marmar qabrini va Ubaydulloxon dafn qilingan joyni ko‘rishingiz mumkin. Binolar ko‘k plitalar bilan qoplangan ikkita gumbaz bilan qo‘riqlanadi.

Hovlida – o‘quv xonalari, xujralar bo‘lib, yozgi sinflar esa kichik hajmli ayvonlar ko‘rinishida qilingan.

Hovli ikki qavatli galereya bilan o‘ralgan, talabalar uchun mo‘ljallangan 111 ta hujra mavjud. Yozgi auditoriyalar kichik hajmli ayvonlar ko‘rinishida tayyorlangan.

Mir Arab madrasasi har doim islomiy ma’naviy ta’lim markazi hisoblangan; uning devorlarida butun islom olamining taniqli ruhiy arboblari va muftiylari o‘qigan. Madrasa faoliyati 1920-yilda Buxoro amirligi bolsheviklar tomonidan qo‘lga kiritilganda to‘xtatildi. Ikkinchi jahon urushidan so‘ng sovet hukumati dinga munosabatini o‘zgartirib, asta-sekin ma’naviyat institutlarini ochishga kirishdi.

1943-yilda Toshkentdagi Musulmon Ulamolar Qurultoyi Markaziy Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari Diniy Boshqaruvini tuzdi, uning raisi Shayx Eshon Boboxon ibn Abdulmajidxon etib tayinlandi. Shayxning sa’y -harakatlari bilan 1945-yilda Miri Arab madrasasi tiklandi va ta’lim muassasasi maqomini oldi.

Mashhur ma’naviy va siyosiy rahbarlar, muftiylar va hatto ba’zi davlatlarning rahbarlari turli davrlarda Mir Arab madrasasining bitiruvchilari bo‘lgan.

Ulardan eng mashhurlari: O‘zbekiston bosh muftiysi va O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi Usmonxon Alimov, Rossiya muftiylari kengashi raisi Ravil Gaynutdin, Ozarbayjon muftiysi Allohshukur Pashazade, Qozog‘iston muftiysi Ratbek Nysanbayuly, Checheniston Respublikasi sobiq prezidenti Ahmad Qodirov, Rossiya oliy muftiysi Tajuddin Talgat Safich, Markaziy Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi raisi Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.

Sharxlar

0

O‘z fikringizni qoldiring

Fikr qoldirish uchun siz ijtimoiy tarmoqlar orqali kirishingiz kerak:


Kirish orqali siz shaxsiy ma'lumotlarni qayta ishlashga rozilik bildirasiz

Shuningdek ko‘ring